Czym jest niewypłacalność?
W polskim prawie upadłościowym niewypłacalność jest podstawowym warunkiem ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy. Została zdefiniowana w art. 11 ustawy Prawo upadłościowe i oznacza sytuację, w której dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca nie reguluje swoich długów — np. nie płaci faktur, wynagrodzeń pracowników, rat kredytu czy składek do ZUS.
Kiedy uznaje się przedsiębiorcę za niewypłacalnego?
Przepisy wskazują dwie przesłanki niewypłacalności:
1. Niewykonywanie wymagalnych zobowiązań pieniężnych
Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Wskazać należy, że aby mówić o stanie niewypłacalności dłużnik musi mieć co najmniej dwie nieopłacone zobowiązania o charakterze pieniężnym (na przykład nieopłacone faktury). Nie można ogłosić upadłości malarza, który nie wykonuje na czas zleceń w postaci malowania obrazów.
2. Przewaga zobowiązań nad majątkiem (dla osób prawnych)
Dotyczy to osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Obowiązek złożenia wniosku o upadłość — co musisz wiedzieć jako przedsiębiorca?
Przedsiębiorca, który stał się niewypłacalny, jest zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Termin na realizację tego obowiązku wynosi 30 dni od dnia, w którym wystąpił stan niewypłacalności.
Co to oznacza w praktyce?
Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą i przestałeś regulować swoje wymagalne zobowiązania (np. faktury, podatki, składki ZUS, pensje pracowników), a Twoja sytuacja finansowa nie rokuje szybkiej poprawy — powinieneś niezwłocznie podjąć odpowiednie kroki prawne.
Pamiętaj — w interesie przedsiębiorcy jest prawidłowe ustalenie momentu powstania niewypłacalności i dotrzymanie terminu na złożenie wniosku. Brak reakcji może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi.
Jakie ryzyko grozi za zaniechanie złożenia wniosku o upadłość?
Niepodjęcie działań we właściwym czasie może spowodować odpowiedzialność na kilku płaszczyznach:
- Odpowiedzialność odszkodowawcza wobec wierzycieli- jeśli wierzyciele poniosą szkodę z powodu opóźnienia w ogłoszeniu upadłości, przedsiębiorca (a w przypadku spółki — członkowie zarządu) mogą zostać zobowiązani do jej naprawienia (299 par. 1 k.s.h.).
- Ryzyko orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej- Sąd może orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres od 1 do 10 lat wobec osoby, która rażąco zaniedbała obowiązek złożenia wniosku o upadłość (art. 373 ust. 1 pkt. 1 Prawo Upadłościowe).
- Odpowiedzialność osobista za długi spółki- w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych — zaniechanie złożenia wniosku o upadłość we właściwym czasie może skutkować odpowiedzialnością członków zarządu za zobowiązania spółki całym ich majątkiem prywatnym (art. 21 ust. 2 Prawo Upadłościowe).
- Odpowiedzialność karna z art. 586 k.s.h. – grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do roku.
- Odpowiedzialność podatkowa za zaległości spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej.
Restrukturyzacja jako alternatywa
W przypadku przejściowych trudności finansowych warto rozważyć postępowanie restrukturyzacyjne. Celem restrukturyzacji jest uniknięcie upadłości poprzez zawarcie układu z wierzycielami i poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Przesłanką prowadzenia postępowań restrukturyzacyjnych jest tzw. zagrożenie niewypłacalnością, czyli stan, w którym przedsiębiorca jeszcze jest w stanie regulować bieżące zobowiązania, ale rozsądna ocena jego sytuacji finansowej powinna prowadzić do wniosku, że niedługo będzie niewypłacalny. W praktyce różnica pomiędzy niewypłacalnością a zagrożeniem niewypłacalnością jest bardzo płynna. Dlatego też częstą poradą udzielaną członkom zarządu spółek jest składanie równocześnie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz podejmowanie próby restrukturyzacji. Wynika to stąd, że rozpoczęcie restrukturyzacji nie chroni w pełni przed odpowiedzialnością w przypadku jej niepowodzenia. To z kolei stanowi realne ryzyko dla majątków osobistych kadry menedżerskiej.
Niewypłacalność to sytuacja prawnie doniosła i wymaga od przedsiębiorcy szybkiej reakcji. Brak odpowiednich działań może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i finansowych.
Niewypłacalność przedsiębiorcy nie musi oznaczać końca działalności gospodarczej. Przedsiębiorca ma do dyspozycji dwie główne opcje — upadłość lub restrukturyzację. Wybór odpowiedniej procedury zależy od sytuacji finansowej przedsiębiorcy i jego planów na przyszłość. W każdym przypadku warto skorzystać z pomocy profesjonalistów, którzy pomogą przejść przez proces zgodnie z przepisami prawa i z zachowaniem jak najlepszych interesów przedsiębiorcy oraz jego wierzycieli.
Jeśli Twoja firma zmaga się z trudnościami finansowymi, nie czekaj — skontaktuj się z nami, aby uzyskać profesjonalną pomoc prawną.