Czym jest restrukturyzacja? Restrukturyzacja to proces wprowadzania zmian w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, których celem jest przywrócenie jego rentowności i stabilności finansowej.

Restrukturyzacja pozasądowa

W szerokim znaczeniu słowo „restrukturyzacja” obejmuje reorganizację struktury organizacyjnej, redukcję kosztów, zmianę modelu biznesowego, sprzedaż nierentownych aktywów czy renegocjację umów z kontrahentami i warunków spłaty zobowiązań z wierzycielami.

Jeśli tego typu działania przedsiębiorca podejmuje samodzielnie, w drodze bezpośrednich negocjacji – mówimy wówczas o restrukturyzacji nieformalnej lub pozasądowej.

Postępowanie restrukturyzacyjne

Kiedy jednak skala problemów finansowych jest większa, a osiągnięcie porozumienia ze wszystkimi wierzycielami na własną rękę okazuje się niemożliwe, z pomocą przychodzi restrukturyzacja uregulowana ustawą z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne.

Przewiduje ona cztery rodzaje postępowań sądowych: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne.

Niezależnie od rodzaju postępowania wszystkie mają jeden wspólny cel – wypracowanie porozumienia z wierzycielami i stworzenie warunków do dalszego prowadzenia działalności.

Cel postępowania restrukturyzacyjnego

Nadrzędnym celem każdego postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika. Ustawodawca wychodzi z założenia, że zachowanie funkcjonującego przedsiębiorstwa – wraz z miejscami pracy, relacjami handlowymi i wypracowaną wartością rynkową – leży w interesie nie tylko samego dłużnika, ale również jego wierzycieli.

Likwidacja firmy rzadko bowiem pozwala na pełne zaspokojenie wszystkich należności, podczas gdy restrukturyzacja często daje szansę na odzyskanie większej części długu. Kluczowym narzędziem służącym realizacji tego celu jest układ – ugoda zawierana między dłużnikiem a wierzycielami.

Kto może przeprowadzić restrukturyzację?

Z postępowania restrukturyzacyjnego może skorzystać każdy przedsiębiorca w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a więc osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, spółka osobowa lub kapitałowa.

Przepisy obejmują również wspólników spółek osobowych odpowiadających za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem – na przykład wspólników spółki jawnej czy komplementariuszy w spółce komandytowej.

Ustawa przewiduje jednak istotne wyłączenia. Z restrukturyzacji formalnej nie skorzystają Skarb Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego.

Poza zakresem ustawy pozostają również podmioty z sektora finansowego – banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, zakłady ubezpieczeń i reasekuracji, domy maklerskie oraz fundusze inwestycyjne. Dla tych podmiotów ustawodawca przewidział odrębne reżimy prawne, uwzględniające ich szczególną rolę w systemie finansowym.

Kiedy może być przeprowadzona restrukturyzacja?

Kluczowym warunkiem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego jest niewypłacalność lub stan zagrożenia niewypłacalnością. Restrukturyzacja jest zatem narzędziem dla przedsiębiorców, którzy już mają problemy z regulowaniem zobowiązań na bieżąco – lub przewidują, że wkrótce takie problemy się pojawią.

Warto jednak pamiętać o jednej zasadzie: im wcześniej, tym lepiej.

Postępowanie restrukturyzacyjne daje najlepsze efekty wtedy, gdy przedsiębiorca sięga po nie zanim sytuacja stanie się krytyczna. Firma, która wciąż działa, generuje przychody i utrzymuje relacje z kontrahentami, ma znacznie większe szanse na wynegocjowanie korzystnego układu z wierzycielami niż podmiot, który od miesięcy nie reguluje żadnych zobowiązań i traci kolejnych klientów.

Rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych

Polskie prawo przewiduje cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych, które różnią się między sobą stopniem formalizmu, zakresem ochrony dłużnika oraz poziomem ingerencji sądu i nadzorcy. Dobór odpowiedniego postępowania powinien być poprzedzony rzetelną analizą sytuacji finansowej firmy i skali jej zadłużenia:

• Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU),
• Przyspieszone postępowanie układowe (PPU),
• Postępowanie układowe (PU),
• Postępowanie sanacyjne.

Jakie korzyści płyną z restrukturyzacji?

Dla przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej restrukturyzacja może oznaczać realne „drugie życie”. Korzyści płynące z tego procesu są wymierne i odczuwalne już od momentu otwarcia postępowania.

Co do zasady z chwilą otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego zawieszone zostają toczące się postępowania egzekucyjne, a wszczęcie nowych jest co do zasady niedopuszczalne. Przedsiębiorca zyskuje zatem czas i przestrzeń do działania.

Drugim walorem restrukturyzacji jest ochrona Dłużnika przed wypowiedzeniem kluczowych umów.

W trakcie postępowania wierzyciele nie mogą swobodnie wypowiadać umów istotnych dla funkcjonowania przedsiębiorstwa – takich jak umowy najmu, dzierżawy czy leasingu. To szczególnie istotne dla firm, których działalność opiera się na określonych zasobach lub lokalizacjach.

Układ zawarty z wierzycielami może przewidywać częściowe umorzenie długów, rozłożenie spłaty na raty, odroczenie terminu płatności lub konwersję wierzytelności na udziały. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może wyjść z postępowania z realnie odciążonym bilansem.

Restrukturyzacja pozwala uniknąć likwidacji firmy, co leży w interesie nie tylko właściciela, ale również pracowników, kontrahentów i samych wierzycieli – którzy w przypadku upadłości często odzyskują jedynie ułamek swoich należności.

Jak przebiega postępowanie restrukturyzacyjne?

Choć każde z czterech postępowań restrukturyzacyjnych rządzi się nieco innymi regułami, można jednak wyróżnić kilka etapów wspólnych dla większości z nich.

• Analiza sytuacji i wybór postępowania.
• Złożenie wniosku i otwarcie postępowania.
• Sporządzenie spisu wierzytelności, planu restrukturyzacyjnego, testu zaspokojenia, testu prywatnego wierzyciela.
• Negocjacje i głosowanie nad układem.
• Zatwierdzenie układu przez sąd.
• Wykonanie układu.

Ile kosztuje restrukturyzacja firmy?

Koszty restrukturyzacji są jedną z pierwszych kwestii, o które pytają przedsiębiorcy rozważający to rozwiązanie. Trudno podać jedną uniwersalną kwotę – wysokość wydatków zależy od rodzaju wybranego postępowania, skali zadłużenia, liczby wierzycieli oraz stopnia skomplikowania sprawy. Można jednak wskazać główne kategorie kosztów, z którymi należy się liczyć.

Wynagrodzenie doradcy restrukturyzacyjnego. To zazwyczaj największa pozycja w budżecie całego procesu.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu wynagrodzenie nadzorcy układu jest ustalane umownie między stronami. W pozostałych postępowaniach – prowadzonych z udziałem sądu – wynagrodzenie nadzorcy sądowego lub zarządcy jest regulowane przepisami prawa i uzależnione przede wszystkim od wielkości przedsiębiorstwa oraz efektów postępowania.

Często może ono wynosić od kilkunastu do nawet kilkuset tysięcy złotych w przypadku dużych i skomplikowanych spraw.

Koszty sądowe. Złożenie wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty sądowej. Zasadą jest, że wniosek restrukturyzacyjny kosztuje 1000 zł.

Warto jednak spojrzeć na koszty restrukturyzacji w szerszym kontekście.

Dla wielu przedsiębiorców stanowią one ułamek wartości długów, które dzięki układowi mogą zostać częściowo umorzone lub rozłożone na wieloletnie raty. W tym sensie restrukturyzacja – nawet jeśli wiąże się z realnym wydatkiem – jest często znacznie tańszym wyjściem niż upadłość, która pochłania majątek firmy i nie daje szansy na jej dalsze funkcjonowanie.

Najczęściej zadawane pytania

Co to znaczy, że firma jest w restrukturyzacji?

To, że firma jest w restrukturyzacji oznacza, że przechodzi ona zmiany organizacyjne.

Mogą one dotyczyć sfery finansowej, operacyjnej, prawnej, czy też redukcji zatrudnienia. Jeśli firma jest w restrukturyzacji sądowej, to znaczy, że zostało wobec niej wszczęte jedno z czterech postępowań przewidzianych polskim prawem restrukturyzacyjnym.

Czym się różni upadłość od restrukturyzacji?

Upadłość od restrukturyzacji różni się tym, że to są dwa różne postępowania sądowe.

Restrukturyzację prowadzi się, aby uniknąć upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.

Celem upadłości jest przede wszystkim spieniężenie majątku dłużnika i maksymalne zaspokojenie roszczeń jego wierzycieli.

Jakie są minusy restrukturyzacji?

Do największych minusów restrukturyzacji należy zaliczyć przede wszystkim:

1. ryzyko jej niepowodzenia ze względu na daleko idący formalizm,
2. konieczność poradzenia sobie ze zmianami jakie przyniesie realizacja planu restrukturyzacyjnego,
3. czasami konieczność redukcji zatrudnienia,
4. obniżenie oceny kredytowej przez banki,
5. w niektórych branżach obniżenie reputacji przedsiębiorcy,
6. stres dla osób zarządzających,
7. w zależności od postępowania – ograniczenie zarządu przedsiębiorstwem.

Co jest potrzebne do restrukturyzacji?

Aby otworzyć restrukturyzację przedsiębiorca musi być niewypłacalny, albo zagrożony niewypłacalnością oraz być zadłużonym u co najmniej dwóch podmiotów.

Dokumentami potrzebnymi do przygotowania restrukturyzacji są sprawozdania finansowe, bieżące bilanse, KPiRy, spis wierzytelności, wstępny plan restrukturyzacyjny, który przygotowujemy razem z Klientem oraz wykaz majątku.

Czy w czasie restrukturyzacji można ogłosić upadłość?

W czasie restrukturyzacji nie można ogłosić upadłości. Można złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, ale jego rozpoznanie będzie wstrzymane do czasu zakończenia restrukturyzacji.

W czym możemy Ci pomóc?

Jeśli zastanawiasz się, czy restrukturyzacja jest rozwiązaniem dla Twojej firmy i ile mogłaby kosztować w Twoim konkretnym przypadku – zapraszam do kontaktu. Wspólnie przeanalizujemy sytuację Twojego przedsiębiorstwa i dobierzemy najlepszą ścieżkę wyjścia z kryzysu.

Autor: Krzysztof Wanecki – adwokat i doradca restrukturyzacyjny