Upadłość przedsiębiorcy to uregulowana prawnie procedura, która ma uporządkować sytuację niewypłacalnej firmy.

Celem upadłości przedsiębiorcy jest zaspokojenie wierzycieli w możliwie najwyższym stopniu, a jeśli okoliczności będą sprzyjające, zachować samo przedsiębiorstwo.

Jakie są najczęstsze przyczyny upadłości przedsiębiorstw?

Upadłość rzadko jest skutkiem jednego zdarzenia. Zwykle to efekt nawarstwiających się problemów z płynnością finansową, które z czasem przeradzają się w trwałą niewypłacalność.

Do najczęstszych przyczyn należą zatory płatnicze i nieterminowe regulowanie należności przez kontrahentów, spadek popytu, rosnące koszty stałe (energia, paliwa, koszty pracy), zbyt wysokie zadłużenie w stosunku do możliwości jego obsługi, a także błędy w zarządzaniu i zbyt późna reakcja na pierwsze sygnały kryzysu. [Więcej o przyczynach kryzysu możesz przeczytać w moim poprzednim artykule]

Warto zwrócić uwagę, że im wcześniej przedsiębiorca rozpozna, że problem ma charakter strukturalny, a nie przejściowy, tym większą ma szansę na uporządkowane rozwiązanie sytuacji i uniknięcie upadłości.

Czym jest upadłość przedsiębiorcy?

Upadłość przedsiębiorcy to sądowe postępowanie prowadzone wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Reguluje je Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo Upadłościowe. Jego istotą jest wspólne, zorganizowane dochodzenie roszczeń przez wszystkich wierzycieli.

Zamiast indywidualnych egzekucji, które premiowałyby najszybszych, majątek dłużnika jest objęty jedną procedurą i służy zaspokojeniu ogółu wierzycieli na zasadach określonych w ustawie.

Co kluczowe dla zrozumienia całej instytucji, postępowanie należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli zostały zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą – aby dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane.

Przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a także m.in. do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, prostych spółek akcyjnych i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz do wspólników spółek osobowych odpowiadających bez ograniczenia za zobowiązania spółki.

Jednocześnie ustawa wyłącza pewne podmioty – upadłości nie można ogłosić m.in. w stosunku do Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, publicznych samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej, uczelni czy funduszy inwestycyjnych.

Kiedy przedsiębiorca powinien ogłosić upadłość?

Podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika. Zgodnie z ustawą dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawodawca wprowadził przy tym istotne domniemanie: przyjmuje się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

Dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych przewidziano dodatkową, tzw. bilansową przesłankę niewypłacalności. Taki dłużnik jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Najważniejszy z praktycznego punktu widzenia jest termin na działanie. Dłużnik jest obowiązany zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

W przypadku osób prawnych obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo prowadzenia spraw dłużnika i jego reprezentowania (wspólnicy spółki osobowej, zarząd w spółce kapitałowej).

Niezłożenie wniosku w terminie nie jest formalnością bez konsekwencji – osoby zobowiązane ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek uchybienia temu obowiązkowi, chyba że nie ponoszą winy. Mogą się od niej uwolnić, w szczególności wykazując, że w terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ.

Cele postępowania upadłościowego

Postępowanie upadłościowe nie służy „ukaraniu” przedsiębiorcy, lecz realizacji kilku celów jednocześnie.

Najlepiej oddaje to art. 2 ustawy, który łączy interes wierzycieli z możliwością zachowania przedsiębiorstwa oraz – w odniesieniu do osób fizycznych – z szansą na umorzenie niespłaconych zobowiązań. W praktyce mówi się o trzech zasadniczych funkcjach postępowania.

Funkcja windykacyjna

Funkcja windykacyjna (zwana też zaspokojeniową) jest historycznie pierwotnym celem upadłości i wprost wynika z nakazu prowadzenia postępowania tak, aby zaspokoić roszczenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu.

Z dniem ogłoszenia upadłości cały majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli. To właśnie ten zbiorowy, uporządkowany sposób dochodzenia należności odróżnia upadłość od pojedynczych egzekucji komorniczych.

Funkcja oddłużeniowa

Funkcja oddłużeniowa odnosi się do upadłych będących osobami fizycznymi.

Postępowanie ma im umożliwić umorzenie zobowiązań niewykonanych w toku postępowania upadłościowego, a więc realny „nowy start”.

Po zakończeniu postępowania upadły będący osobą fizyczną może w terminie trzydziestu dni złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty wierzycieli i umorzenie pozostałej części zobowiązań, które nie zostały zaspokojone.

W przypadku upadłości konsumenckiej, która nie jest przedmiotem tego artykułu funkcja oddłużeniowa pełni główną rolę.

Zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika

Ustawodawca dostrzega, że likwidacja „po kawałku” często niszczy wartość, którą zorganizowane przedsiębiorstwo ma jako całość: zespół ludzi, kontrakty, renomę, zdolność do generowania przychodów.

Utrzymanie firmy w ruchu i sprzedaż jej jako działającej całości bywa korzystniejsze zarówno dla wierzycieli (wyższa cena), jak i dla gospodarki (zachowane miejsca pracy i łańcuchy dostaw). Tej idei służy w szczególności instytucja przygotowanej likwidacji.

Przygotowana likwidacja – tak zwany pre-pack 

Przygotowana likwidacja (pre-pack) to rozwiązanie pozwalające sprzedać przedsiębiorstwo dłużnika, jego zorganizowaną część lub składniki stanowiące znaczną część przedsiębiorstwa na rzecz z góry wskazanego nabywcy, na warunkach zatwierdzonych przez sąd już w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości.

Wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży może złożyć uczestnik postępowania o ogłoszenie upadłości, wskazując co najmniej cenę oraz nabywcę.

Mechanizm ten obwarowano gwarancjami chroniącymi wierzycieli.

Do wniosku dołącza się opis i oszacowanie sporządzone przez biegłego sądowego oraz dowód wniesienia przez nabywcę wadium w wysokości jednej dziesiątej oferowanej ceny.

Sąd uwzględnia wniosek, jeżeli oferowana cena jest wyższa niż kwota możliwa do uzyskania w „zwykłym” trybie likwidacji, pomniejszona o koszty postępowania – a w pewnych sytuacjach może uwzględnić wniosek także przy cenie zbliżonej, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny lub możliwość zachowania przedsiębiorstwa.

Jeśli wpłynie więcej niż jeden wniosek, przeprowadza się aukcję między nabywcami.

Największą zaletą pre-packu jest szybkość i ciągłość: wniosek może przewidywać wydanie przedsiębiorstwa nabywcy już z dniem ogłoszenia upadłości, dzięki czemu firma nie traci klientów, pracowników ani wartości rynkowej w trakcie długiej procedury.

Jak przebiega postępowanie o ogłoszenie upadłości w Polsce?

Postępowanie można podzielić na dwa zasadnicze etapy: postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości (od złożenia wniosku do wydania postanowienia) oraz właściwe postępowanie upadłościowe (po ogłoszeniu upadłości). Poniżej omawiamy kluczowe kroki pierwszego etapu.

Wniosek o upadłość firmy

Postępowanie wszczyna się wyłącznie na wniosek. Może go zgłosić sam dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych, a w przypadku spółek – również osoby uprawnione do ich reprezentowania czy likwidatorzy.

Wniosek musi spełniać wymogi formalne: zawierać m.in. dane identyfikujące dłużnika (nazwę, numer KRS lub PESEL, NIP), wskazanie głównego ośrodka podstawowej działalności oraz wskazanie i uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. Wnioskodawca uiszcza także zaliczkę na wydatki postępowania.

W przypadku złożenia wniosku przez samego Dłużnika należy dołączyć do niego pakiet dodatkowych dokumentów – w tym przede wszystkim bilans, które pozwolą ocenić jego sytuację majątkową.

Wyznaczenie Tymczasowego Nadzorcy Sądowego

Po złożeniu wniosku sąd może zabezpieczyć majątek dłużnika, ustanawiając tymczasowego nadzorcę sądowego („TNS„). Jakkolwiek nie jest to obligatoryjne, tak aktualna praktyka sądów upadłościowych pokazuje, ustanowienie TNS staje się coraz bardziej powszechne.

Rolą TNS jest ochrona majątku przed uszczupleniem w okresie przejściowym od dnia złożenia wniosku do dnia wydania postanowienia w przedmiocie upadłości oraz sporządzenie sprawozdania o stanie finansowym dłużnika, rodzaju i wartości jego majątku oraz przewidywanych kosztach postępowania.

To swoisty „bezpiecznik”, który ma zapewnić, że do czasu rozpoznania wniosku sytuacja majątkowa dłużnika nie pogorszy się ze szkodą dla wierzycieli.

W przypadku złożenia wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży (pre-pack) ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego albo zarządcy przymusowego jest obowiązkowe.

Postanowienie Sądu o ogłoszeniu upadłości

Uwzględniając wniosek, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

Wymienia w nim dane upadłego, wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności syndykowi w terminie trzydziestu dni od obwieszczenia postanowienia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, wskazuje sędziego-komisarza oraz wyznacza syndyka.

Co istotne, postanowienie jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, a data jego wydania jest datą upadłości. Od tego momentu sprawą zarządza syndyk, a postępowanie wchodzi w fazę właściwą.

Sąd może również wniosek oddalić. Najczęstszą przyczyną oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest sytuacja, w której majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów

Warto mieć świadomość, że cała procedura wymaga czasu.

Według raportu MGBI średni czas oczekiwania na ogłoszenie upadłości firmy od dnia złożenia wniosku wyniósł w 2025 r. ok. 129 dni, a tylko 20% złożonych wniosków zakończyło się faktycznym otwarciem postępowania upadłościowego.

Ogłoszenie upadłości – jakie niesie konsekwencje?

Ogłoszenie upadłości głęboko zmienia sytuację prawną dłużnika. Najważniejszą konsekwencją jest utrata zarządu własnym majątkiem.

Co więcej, czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są nieważne. Cały majątek upadłego staje się masą upadłości, którą zarządza syndyk i z której zaspokajani są wierzyciele.

Na upadłym ciążą również konkretne obowiązki. Musi on wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek oraz dokumenty dotyczące działalności, a także udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień.

Zmienia się też sposób prowadzenia spraw sądowych. Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu – syndyk działa na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.

Dla wielu przedsiębiorców kluczowa pozostaje jednak perspektywa pozytywna – w odniesieniu do osób fizycznych ogłoszenie upadłości otwiera drogę do oddłużenia i nowego startu, już samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie chroni członków zarządu, a instytucje takie jak pre-pack niekiedy pozwalają na zachowanie dorobku przedsiębiorstwa.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest cel postępowania upadłościowego?

Celem postępowania upadłościowego jest maksymalne zaspokojenie wierzycieli, a jeśli racjonalne względy pozwolą zachowanie przedsiębiorstwa Dłużnika. W przypadku postępowania upadłościowego osób fizycznych celem jest również oddłużenie.

Jakie są minusy ogłoszenia upadłości?

Minusami ogłoszenia upadłości jest utrata zarządu nad przedsiębiorstwem oraz zlicytowanie majątku, wchodzącego w jego skład. Za minus można uznawać również zajęcie dochodów uzyskiwanych po ogłoszeniu upadłości. Z postępowaniem upadłościowym, czy to przedsiębiorcy, czy konsumenta wiąże się duży ładunek emocjonalny. Choć nie powinno tak być, dla wielu osób upadłość w dalszym ciągu jest kojarzona z powodem do wstydu.

Co się dzieje z firmą po ogłoszeniu upadłości?

Cały majątek upadłego staje się masą upadłości, którą zarządza syndyk i z której zaspokajani są wierzyciele. Ogłoszenie upadłości ma wpływ na umowy zawarte przez dłużnika przed jej ogłoszeniem oraz na postępowania sądowe, administracyjne i sądowo-administracyjne, w których dochodzi do podstawienia procesowego syndyka w miejsce dłużnika.

Czy można pozwać dłużnika w upadłości?

Postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

Inaczej wygląda sprawa w przypadku upadłości konsumenckiej, w której nie jest sporządzana lista wierzytelności. Sprawa o wierzytelność objętą postępowaniem upadłościowym może się toczyć przeciwko syndykowi pomimo ogłoszenia upadłości.

***

W czym możemy Ci pomóc?

Jeśli uważasz, że kryzys w Twojej firmie może wymagać złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i nie wiesz jak się za niego zabrać, skontaktuj się z nami, a wspólnie poszukamy odpowiedniego rozwiązania.

Autor: Krzysztof Wanecki – adwokat i doradca restrukturyzacyjny