Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych. Są to: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i postępowanie sanacyjne.

Różnią się one zakresem ingerencji sądu, poziomem ochrony przed wierzycielami, szybkością procedury i skalą możliwych działań naprawczych.

Dobór właściwego postępowania to jedna z najważniejszych decyzji strategicznych. Błędny wybór może skutkować nie tylko wydłużeniem procesu, ale i jego niepowodzeniem.

Czym jest postępowanie restrukturyzacyjne?

Postępowanie restrukturyzacyjne to sformalizowana procedura sądowa, której cel określa art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne. W restrukturyzacji chodzi przede wszystkim o uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami. Jednocześnie działania restrukturyzacyjne muszą być podejmowane z poszanowaniem słusznych praw wierzycieli.

Szerzej o idei i funkcjach restrukturyzacji piszemy w osobnym artykule poświęconym Czym jest restrukturyzacja firmy i kiedy warto z niej skorzystać.

Rodzaje postępowania restrukturyzacyjnego

Jak zostało już wcześniej zasygnalizowane art. 2 Prawa Restrukturyzacyjnego wymienia cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych.

1. postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU),
2. przyspieszone postępowanie układowe (PPU),
3. postępowanie układowe (PU)
4. postępowanie sanacyjne.

Postępowania ustawione są w kolejności od najmniej sformalizowanego PZU, które dłużnik prowadzi w dużej mierze samodzielnie, po sanację – najbardziej rozbudowane narzędzie, dające największą ochronę przy największej ingerencji zarządcy i sądu.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Charakterystyka postępowania

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest najmniej sformalizowanym spośród czterech postępowań. Jego istota polega na tym, że dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli nad propozycjami układowymi. Rolą sądu jest jedynie zatwierdzenie przyjętego układu.

Dłużnik zawiera umowę z nadzorcą układu, którym musi być licencjonowany doradca restrukturyzacyjny. Nadzorca układu czuwa nad prawidłowością procesu, w tym nad legalnością zbierania głosów. Dodatkowo, wspiera on dłużnika w przygotowaniu pism postępowania restrukturyzacyjnego, czyli spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych, testu prywatnego wierzyciela, testu zaspokojenia oraz planu restrukturyzacyjnego.

PZU może być prowadzone, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania (art. 3 ust. 2 pkt 2 p.r.). Warunek ten ogranicza stosowanie PZU do przypadków, gdy stan zadłużenia jest w miarę bezsporny i wierzyciele nie kwestionują w istotnym zakresie kwot należności.

PZU występuje w dwóch rodzajach – z obwieszczeniem o ustaleniu dnia układowego oraz bez obwieszczenia. Domyślnym PZU zdefiniowanym w ustawie jest PZU bez obwieszczenia. Nie daje ono ochrony umów kluczowych oraz ochrony przed egzekucją.

Dlatego też najczęściej przy wyborze PZU przedsiębiorcy decydują się na obwieszczenie o dniu układowym. Ma ono dwa bardzo pozytywne dla dłużnika skutki. Po pierwsze, chroni przed egzekucją na czas trwania postępowania, a po drugie pozwala na przygotowanie spisu umów kluczowych, których poza pewnymi wyjątkami druga strona nie może wypowiedzieć do czasu zakończenia restrukturyzacji.

Zalety i wady PZU

Główne zalety PZU to szybkość i elastyczność. Postępowanie może trwać zaledwie kilka miesięcy, a dłużnik zachowuje pełny zarząd majątkiem. W przypadku PZU z obwieszczeniem niewątpliwymi korzyściami są ochrona przed egzekucją oraz przed wypowiadaniem umów kluczowych.

Słabością PZU jest jego wyłączenie w przypadku wysokiego stopnia sporności wierzytelności. Pomimo tej wady PZU z obwieszczeniem jest zdecydowanie najczęściej wybieraną formą postępowania restrukturyzacyjnego.

Przyspieszone postępowanie układowe

Charakterystyka postępowania

Przyspieszone postępowanie układowe (PPU) jest postępowaniem sądowym, w którym sąd wydaje postanowienie o otwarciu postępowania, mianuje nadzorcę sądowego i przeprowadza uproszczone postępowanie w przedmiocie spisu wierzytelności.

Postępowanie nazwano „przyspieszonym”, ponieważ spis wierzytelności jest sporządzany w trybie uproszczonym – bez rozpatrywania zarzutów wierzycieli co do treści spisu. Pozwala to znacząco skrócić czas do zwołania zgromadzenia wierzycieli w stosunku do postepowania układowego oraz postępowania sanacyjnego.

PPU, podobnie jak PZU, jest dostępne, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie przekracza 15% sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania. W odróżnieniu od PZU, PPU jest jednak postępowaniem sądowym.

Z dniem otwarcia PPU wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności objętych z mocy prawa układem oraz wykonanie postanowień o zabezpieczeniu jest niedopuszczalne, a toczące się postępowania egzekucyjne ulegają zawieszeniu.

Nadzorca sądowy – w odróżnieniu od nadzorcy układu w PZU – wyznaczany jest przez sąd, a jego wynagrodzenie ustalane jest według stawek określonych w ustawie.

W PPU nie ma możliwości spłacenia przez dłużnika wierzytelności powstałej przed dniem układowym. Stanowi to bardzo istotną dla praktyki różnicę względem PZU.

Zalety i wady PPU

Zaletą PPU jest kontrola sądu, która może przełożyć się na większe prawdopodobieństwo zatwierdzenia przyjętego w postępowaniu układu.

Pomimo nazwy „przyspieszone” fakt konieczności otwarcia postępowania przez sąd stanowi praktyczną wadę postępowania. Sądy restrukturyzacyjne rozpoznają bardzo dużo różnych spraw i rzadko otwierają PPU wystarczająco szybko. Może się zdarzyć, że od czasu złożenia wniosku o otwarcie PPU do czasu jego rozpoznania sytuacja dłużnika pogorszy się na tyle, że prowadzenie postępowania nie będzie miało sensu.

Dodatkowo wadą PPU jest wymóg nieprzekraczania progu 15% wierzytelności spornych.

Postępowanie układowe

Charakterystyka postępowania

Postępowanie układowe (PU) jest „klasycznym” postępowaniem sądowym zmierzającym do zawarcia układu z wierzycielami. Jego charakterystyczną cechą jest pełne postępowanie w przedmiocie spisu wierzytelności – wierzyciele mogą wnosić sprzeciwy co do treści spisu, które są następnie rozpatrywane przez sędziego-komisarza.

W PU sporządza się spis inwentarza, co odróżnia je od PZU i PPU.

PU przeznaczone jest dla przypadków, gdy stopień sporności wierzytelności jest wysoki lub gdy wymagane jest przeprowadzenie bardziej szczegółowego badania sytuacji finansowej dłużnika przed przystąpieniem do głosowania.

PU jest właściwe, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania. Innymi słowy, PU to droga dla dłużników, których relacje z wierzycielami są skomplikowane lub konfliktowe.

W zakresie ochrony przeciwegzekucyjnej oraz możliwości spłacania wierzytelności sprzed dnia układowego stosuje się przepisy o PPU.

Zalety i wady PU

Główną zaletą PU jest dostępność dla dłużników z wyższym odsetkiem spornych wierzytelności oraz możliwość szczegółowego rozstrzygnięcia sporów co do wierzytelności przed zgromadzeniem. Postępowanie daje wierzycielom większą pewność co do rzetelności spisu.

Wadą PU jest czas: rozpatrywanie sprzeciwów do spisu wierzytelności znacząco przedłuża postępowanie. Przez ten czas dłużnik działa w reżimie ograniczonego zarządu. Ponownie występuje opisany przy PPU problem okresu pomiędzy złożeniem wniosku, a jego rozpoznaniem.

Postępowanie sanacyjne

Charakterystyka postępowania

Postępowanie sanacyjne jest najbardziej rozbudowanym i zarazem najsilniejszym narzędziem restrukturyzacyjnym przewidzianym przez Prawo restrukturyzacyjne.

Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi nie tylko zawarcie układu z wierzycielami, lecz przede wszystkim przeprowadzenie działań sanacyjnych – czynności prawnych i faktycznych zmierzających do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mających na celu przywrócenie mu zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją.

Kluczowym elementem postępowania sanacyjnego jest ustanowienie zarządcy, który przejmuje zarząd nad majątkiem dłużnika.

Do działań sanacyjnych, które może podjąć zarządca lub dłużnik w toku postępowania, należą m.in.:

• redukcja zatrudnienia na warunkach niedostępnych poza postępowaniem sanacyjnym (zbliżonych do warunków upadłościowych),
• odstąpienie od umów wzajemnych niewykonanych lub wykonanych częściowo,
• sprzedaż składników majątkowych zbędnych dla prowadzonej działalności,
• zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części na warunkach korzystnych dla masy sanacyjnej,

Sanacja jest szczególnie wskazana, gdy sama restrukturyzacja finansowa (układ) jest niewystarczająca i konieczna jest głęboka przebudowa operacyjna przedsiębiorstwa.

Ochrona ta jest najszersza ze wszystkich postępowań. Z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego skierowanie egzekucji do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej oraz wykonanie postanowień o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia na tym majątku jest niedopuszczalne. Toczące się postępowania egzekucyjne ulegają zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego.

Zalety i wady postępowania sanacyjnego

Sanacja daje najszersze możliwości działania: łączy ochronę egzekucyjną, instrument układowy i narzędzia operacyjne niedostępne w pozostałych postępowaniach. Jest to postępowanie dla przedsiębiorstw wymagających głębokiej restrukturyzacji, której nie można osiągnąć samym układem.

Wadami sanacji są czas trwania, wysokie koszty postępowania oraz zazwyczaj odebranie dłużnikowi zarządu nad majątkiem. Również w przypadku sanacji występuje wyrwa pomiędzy złożeniem wniosku a jej otwarciem. W tym czasie często może dojść do znacznego pogorszenia sytuacji dłużnika, który nie jest chroniony przed egzekucją ani przed wypowiedzeniem mu kluczowych umów.

Jak wybrać odpowiednie postępowanie restrukturyzacyjne?

Wybór postępowania restrukturyzacyjnego jest kluczową decyzją, od której może zależeć dalsze istnienie dłużnika. Wymaga rzetelnej analizy sytuacji finansowej i operacyjnej przedsiębiorstwa oraz oceny kilku kluczowych parametrów.

Stopień sporności wierzytelności

To kryterium formalne wynikające bezpośrednio z art. 3 p.r. Jeśli wierzytelności sporne nie przekraczają 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania, dłużnik może wybrać PZU lub PPU. Jeśli próg jest przekroczony – właściwe jest PU lub sanacja. Ocena tego wskaźnika wymaga szczegółowej inwentaryzacji wierzytelności.

Pilność sytuacji i zakres potrzebnej ochrony

Jeśli dłużnik potrzebuje natychmiastowej ochrony przed egzekucją, najlepszym wyborem będzie PZU z obwieszczeniem o dniu układowym. Pamiętać należy, że obwieszczenia można dokonać raz na 10 lat.

Skala koniecznych działań restrukturyzacyjnych

Jeśli problemem są wyłącznie zobowiązania finansowe, a model biznesowy i struktura operacyjna firmy są sprawne, wystarczy postępowanie o zatwierdzenie układu. Jeśli natomiast konieczna jest głęboka restrukturyzacja zatrudnienia, odstąpienie od niekorzystnych umów lub sprzedaż aktywów, a dłużnik jest średnim lub dużym przedsiębiorcą – właściwym narzędziem prawdopodobnie będzie sanacja.

Czas i zasoby na przeprowadzenie postępowania

PZU i PPU są najszybsze. Jeśli firma wymaga pilnego porozumienia z wierzycielami, a jej sytuacja jest stosunkowo przejrzysta, te postępowania mogą być zamknięte w kilku miesiącach. PU i sanacja wymagają więcej czasu i generują wyższe koszty, co warto uwzględnić w planie finansowania procesu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w czasie restrukturyzacji można ogłosić upadłość?

W trakcie restrukturyzacji nie można ogłosić upadłości. Upadłość może zostać ogłoszona dopiero po prawomocnym zakończeniu lub umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego.

Jak długo może trwać postępowanie restrukturyzacyjne?

Czas trwania postępowania restrukturyzacyjnego zależy od jego rodzaju. Postępowanie o zatwierdzenie układu może zakończyć się w kilka miesięcy. Przyspieszone postępowanie układowe trwa zazwyczaj około roku od otwarcia. Postępowanie układowe od roku do dwóch lat. Postępowanie sanacyjne jest najdłuższe i zazwyczaj trwa kilka lat.

Co jeśli restrukturyzacja się nie uda?

Jeśli restrukturyzacja się nie uda dłużnik musi podjąć decyzję czy chce skorzystać z innej formy restrukturyzacji, czy złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Wszystko zależy od tego jaki był powód niepowodzenia procesu. Czy nie zadziałały kwestie formalne, czy wierzyciele nie zgodzili się na układ.

Jakie są etapy postępowania restrukturyzacyjnego?

Przebieg różni się w zależności od rodzaju postępowania, jednak można wyróżnić etapy wspólne dla większości z nich:

1. Analiza sytuacji finansowej i wybór właściwego postępowania.
2. Złożenie wniosku restrukturyzacyjnego (lub – w PZU – zawarcie umowy z nadzorcą układu i ustalenie dnia układowego).
3. Otwarcie postępowania przez sąd i obwieszczenie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
4. Sporządzenie spisu wierzytelności i planu restrukturyzacyjnego.
5. Głosowanie wierzycieli nad układem na zgromadzeniu wierzycieli.
6. Zatwierdzenie układu przez sąd.
7. Wykonanie układu.

W postępowaniu sanacyjnym między etapem 3 a 5 prowadzone są dodatkowo działania sanacyjne – restrukturyzacja zatrudnienia, odstąpienie od umów, sprzedaż aktywów.

W czym możemy Wam pomóc?

Decyzja o wyborze postępowania powinna być podejmowana wspólnie z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym. Jeśli rozważasz restrukturyzację – skontaktuj się z nami. Ocenimy, które postępowanie jest optymalne dla Twojej firmy.

Autor: Krzysztof Wanecki – adwokat i doradca restrukturyzacyjny

Postępowanie o zatwierdzenie układu – elastyczna restrukturyzacja

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) to najprostszy i najbardziej elastyczny tryb restrukturyzacji przewidziany przez ustawę z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne. Jest ono zarezerwowane dla przedsiębiorców, u których wierzytelności sporne nie przekraczają 15% wszystkich wierzytelności.

W odróżnieniu od pozostałych trzech postępowań restrukturyzacyjnych zasadnicza część PZU toczy się poza sądem. Sąd restrukturyzacyjny pojawia się na końcowym etapie w celu zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia wynegocjowanego z wierzycielami układu.

To czyni PZU szczególnie atrakcyjnym dla przedsiębiorców, którzy chcą przeprowadzić restrukturyzację szybko, dyskretnie i bez ingerencji organów postępowania w bieżące kierowanie firmą. [Czytaj dalej: …]